Under the Provisions of the New Civil Code

The Specifics of Obligations Assumed by Professionals

Under the Provisions of the New Civil Code

Professor Ion Dogaru

Professor Lucian Sauleanu

Entry into force on October 1^st, 2011of Law no. 287/2009 on the Civil Code reignited once again the problematicof commercial law autonomy¹, in fact, an old topic in legal literature². An analysis of the points of view stated lately in various studies or public conferences leads to the observation that the dominant note is scepticism to the new configuration of the commercial matter.

We do not aim to determine the advantages or disadvantages of one system or another, even if, in principle,I join the opinions stated³in the sense of recognising commercial law as a distinct branch of private law, despite the unity achieved by the New Civil Code. Regarding the autonomy of the commercial law, we must distinguish between the legislative autonomy and scientific autonomy. Even though, normatively speaking,the unification of private law has been done, the science of commercial law is necessary, having reasons for its own existence.

On the contrary, by regulating in the New Civil Code some profoundly commercial legal institutions, we may state that a commercialisation of civil law occurred⁴.

Therefore, the commercial provisions that justified their specificity in comparison to the civil ones precisely because of the nature of commercial relations, not only they disappeared, but they have been extended to all private law relations. This conclusion may be easily observed from the way in which the derogatory rules of commercial obligations have been taken in by the New Civil Code from the Commercial Code of 1887.

Solidarity of Co-debtors

Art. 1.446 of the New Civil Code maintains the presumption of solidarity for the obligations contracted during the activity of an enterprise, if the law does not provide otherwise.

Maintaining the special commercial law directly results in preservingthe cases where the legal (or absolute) passive solidarity cannot be removed, taking into account the cases provided by Law no. 31/1990 regarding the companies.

By comparing the content of art. 1.446of the New Civil Code with art. 42 Commercial Code, we observe a difference in the sense that, in this latter case, the presumption is a relative one, the parties being able to establish the contrary (“in commercial bonds, co-debtors are held (responsible) jointly, except in the case of a contrary stipulation”). Or, in the New Civil Code, the presumption is applied in all these relations, except when the law instructs otherwise.

The conclusion is that the presumption of co-debtors’ joint responsibility is no longer a relative one, but an absolute one. The parties can no longer rebut this presumption.

The Flow as oo right of interests

Regarding the rule established by art. 43 of the Commercial Code on the flow as of right of interests⁵, we observe that in the New Civil Code this rule is maintained by art. 1.535, par. 1 according to which if an amount of money is not paid on the due date, the creditor is entitled to moratory interests, from the due date until the payment is made, in the amount agreed by the parties or, in absence, within the quantum provided by law, without needing to prove any damage.

We also observe that in this case, by not identifying the nature of the obligation assumed (respectively a professional or a non-professional one), the moratory interests are due from the due date regardless of the specificity of the obligation (meaning assumed ​​during the enterprise’s activity or not). We point out once again the broadening of the scope of applicability of the rule of art. 43 of the Commercial Code to all money (pecuniary) obligations assumed after the entry into force of the New Civil Code.

The current regime of legal interest is provided by the Government Ordinance no. 13/2011 regarding the legal remuneratoryand penalizing interest for monetary obligations, as well asregulating financial-fiscal measures in the banking field⁶ .

The parties are free to establish, in conventions, the interest rate both for refunding a loan of an amount of money and for the late payment of a monetary obligation (art. 1); establishing the interest is done only in writing, otherwise only the legal interest is due (art. 6).

Distinction is to be made between the remuneratoryinterest (art. 1 par. 2) and the penalizing interest (art. 1 par. 3).

The rate of the penalizing interest is set at the level of the reference interest rate of the National Bank of Romania, plus 4 percentage points (art. 3 par. 2) which is published in the Official Gazzete of Romania, Part I,every timethe level of the interest rate of monetary policy shall change (art. 3 par. 4).

In legal relations not arising from the exploitation of an enterprise with lucrative purpose, the interest cannot exceed the legal interest by more than 50% per year (art. 5 par. 1).

Concerning the notice of default to the debtor, art. 1.523 par. 1 stipulates that the debtor is rightfully put on delay when it has been stipulated that the mere fulfilment of the deadline set forth for the execution generates such an effect (therefore, without making a distinction between professionals and non-professionals) and par. 2 states the cases where the debtor is rightfully in delay, among which at letter d): “if the obligation to pay an amount of money, assumed in the exercise of an enterprise, has not been performed”.

An application of the as of right notice of default may also be found on the matter of sale in art. 1.725:

“In the case of selling movable goods, the purchaser is rightfully put on delay in regards with the fulfilment of its obligations if, upon the due date, he did not even pay the price nor did he take the goods”.

Regarding the accumulation of the penalty with the execution in nature, art. 1.539 establishes that a creditor cannot request both the execution in nature and the payment of the penalty, unless the penalty has been stipulated for the non-execution of the obligations in due time or at the established place. In this case, the creditor can request both the execution of the contract and the penalty, if he doesnot waive this right or if he does not accept the execution of the obligation, without reservations.

As for the place of payment⁷,

Art. 1.494 of the New Civil Code establishes that, in the absence of a contrary provision or if the place of payment cannot be established according to the nature of the service or under the contract, practices set forth between the parties or usages:

a) thepecuniary obligations must be executed at the creditor`s home or his headquarter on the date of payment;

b) the obligation to submit an individually determined item must be executed at the location where the item is situated on the date of concluding the contract;

c) the other obligations are performed at the debtor`s home or his headquarter on the date of concluding the contract.

By comparing art. 1.494of the New Civil Code with art. 59 of the Commercial Code, we note that these texts are similar, the only difference brought ​​by the New Civil Code is on the execution of the monetary obligations, a difference that is in favour of the creditor, which reverses the presumption established by art. 1104 par. 3 of the Civil Code of 1864 which stipulated that the payment would be made at the debtor’s home/headquarter (not portable); hence, this change is in the creditor’s advantage.

In return, the institution of the grace period and that of the litigiousretraction are no longer taken into account by the legislator in the New Civil Code. However, within the process of the notice of default of the debtor is regulated (art. 1522) the debtor’s possibility to execute its obligation in a reasonable time, taking into account the nature of the obligation and the circumstances.

One reference may be identified on the grace period in art. 1.619 “The grace period granted to pay one of the debts does not prevent the realization of the compensation”.

Art. 1101 par. 1 of the Civil Code of 1864 which governed the grace period was no longer taken into the New Civil Code.

Determination of the price between professionals is governed by art. 1.233:

“If a contract concluded between professionals does not settle the price, nor does it indicate a way to determine it, it is assumed that the parties took into account the price commonly practiced in that field for the same services achieved in comparable conditions or, in the absence of such a price, a reasonable price”.

In conclusion, the special nature of the legal relations arising from the trade activity, compared to the civil legal relations is undeniable, and this remains a constant element regardless of their normative source.

Undoubtedly, through many stipulations, the New Civil Code brings a plus of efficiency in legal relations in which take part professionals. We observed that the problem of interpreting the unity of private law is, in many aspects, just terminological.

Whether the unification of these two areas is formal or not, does not prevent us from observing the evolution of legal institutions (by comparison) and extract the benefits from the changes made so.

The specificity of commercial law cannot be impaired, and as evidence of its vitality stands the very experience of the states that formally achieved the unification of private law⁸.

Commercial law as a law branch and as a study subject in universities continues to exist in those countries that adopted a unique code, such as Italy despite adopting the Civil Code of 1942⁹. We must not forget that many of the legal institutions related to the science of commercial law shall continue to be governed by the special legislation.

Specificul obligaţiilor asumate de profesionişti

în contextul dispoziţiilor Noului Cod civil

Intrarea în vigoare la 1 octombrie 2011 a Legii nr. 287/2009 privind Codul civil a reaprins problematica autonomiei dreptului comercial¹⁰, de altfel subiect vechi în literatura juridică de specialitate¹¹. O analiză a punctelor de vedere exprimate în ultima perioadă, în diverse studii ori conferinţe publice, conduce la a observa că nota dominantă o constituie scepticismul faţă de noua configurare a materiei comerciale.

Nu ne-am propus a identifica avantajele ori dezavantajele unuia sau a celuilalt sistem, deşi, principial, mă alătur opiniilor exprimate¹² în sensul recunoaşterii dreptului comercial ca ramură distinctă de drept privat, în ciuda unităţii realizate de Noul Cod civil. În privinţa autonomiei dreptului comercial trebuie să distingem între autonomia legislativă şi autonomia ştiinţifică. Chiar dacă normativ s-a realizat o unitate a dreptului privat, ştiinţa dreptului comercial este necesară având raţiuni de existenţă proprie.

Dimpotrivă, prin reglementarea în Noul Cod civil a unor instituţii juridice profund comerciale putem susţine că a avut loc o comercializare a dreptului civil¹³.

Astfel, dispoziţiile comerciale ce îşi justificau specificitatea în comparaţie cu cele civile tocmai ca urmare a naturii raporturilor comerciale, nu numai că nu au dispărut, ci dimpotrivă au fost extinse tuturor raporturilor de drept privat. Această concluzie cu uşurinţă se poate observa din modul în care regulile derogatorii ale obligaţiilor comerciale au fost preluate de Noul Cod civil din Codul comercial din 1887.

Solidaritatea codebitorilor

Art. 1.446 din Noul Cod civil menţine prezumţia de solidaritate pentru obligaţiile contractate în cursul activităţii unei întreprinderi, dacă prin lege nu se prevede altfel.

Menţinerea legislaţiei comerciale speciale are ca şi consecinţă directă menţinerea cazurilor în care solidaritatea pasivă legală (sau absolută) nu poate fi înlăturată, având în vedere în acest sens cazurile prevăzute de Legea nr. 31/1990.

Comparând textul art. 1.446 N.C.civ. cu art. 42 C.com. observăm o diferenţă în sensul că în acest din urmă caz prezumţia este una relativă părţile putând stabili contrariul („în obligaţiunile comerciale codebitorii sunt ţinuţi solidariceşte, afară de stipulaţiune contrară”). Or, în Noul Cod civil prezumţia se aplică în toate aceste raporturi, mai puţin în cazurile în care legea prevede contrariul.

Concluzia este că prezumţia de solidaritate a codebitorilor nu mai este una relativă, ci una absolută. Părţile nu mai pot răsturna această prezumţie.

Curgerea de drept a dobânzilor

Cu privire la regula statornicită de art. 43 C.com. privind curgerea de drept a dobânzilor¹⁴, observăm în Noul Cod civil menţinerea acestei reguli prin art. 1.535 alin. 1 potrivit căruia în cazul în care o sumă de bani nu este plătită la scadenţă, creditorul are dreptul la daune moratorii, de la scadenţă până la momentul plăţii, în cuantumul convenit de părţi sau, în lipsă, în ce l prevăzut de lege, fără a trebui să dovedească vreun prejudiciu.

Observăm şi în acest caz prin nespecificarea naturii obligaţiei asumate (respectiv profesionist sau non-profesionist) că daunele moratorii se datorează de la scadenţă indiferent de specificul obligaţiei (adică asumate în cursul activităţii întreprinderii sau nu), astfel că punctăm încă o dată lărgirea sferei de aplicabilitate a regulii din art. 43 C.com. la toate obligaţiile băneşti asumate după intrarea în vigoare a Noului Cod civil.

Regimul juridic actual al dobânzii legale este asigurat de Ordonanţa Guvernului nr. 13/2011 privind dobânda legală remuneratorie şi penalizatoare pentru obligaţii băneşti, precum şi pentru reglementarea unor măsuri financiar-fiscale în domeniul bancar¹⁵

Părţile sunt libere să stabilească, în convenţii, rata dobânzii atât pentru restituirea unui împrumut al unei sume de bani, cât şi pentru întârzierea la plata unei obligaţii băneşti (art. 1); stabilirea dobânzii se face doar prin act scris, în caz contrar se datorează numai dobânda legală (art. 6).

Se face distincţie între dobânda remuneratorie (art. 1 alin. 2) şi dobânda penalizatoare (art. 1 alin.3).

Rata dobânzii penalizatoare este stabilită la nivelul ratei dobânzii de referinţă a Băncii Naţionale a României plus 4 puncte procentuale (art. 3 alin. 2) care se publică în Monitorul Oficial al României, Partea I, ori de câte ori nivelul ratei dobânzii de politică monetară se va modifica (art. 3 alin. 4).

În raporturile juridice care nu decurg din exploatarea unei întreprinderi cu scop lucrativ dobânda nu poate depăşi dobânda legală cu mai mult de 50% pe an (art. 5 alin. 1).

Cu privire la punerea în întârziere a debitorului art. 1.523 alin. 1 prevede că debitorul este de drept în întârziere atunci când s-a stipulat că simpla împlinire a termenului stabilit pentru executare produce un asemenea efect (deci fără a se face diferenţiere între profesionişti şi neprofesionişti), iar alin. 2 menţionează cazurile în care debitorul este de drept în întârziere, printre care la lit. d): „dacă nu a fost executată obligaţia de a plăti o sumă de bani, asumată în exerciţiul unei întreprinderi”.

O aplicaţie a punerii de drept în întârziere o regăsim şi în materia vânzării la art. 1.725:

„În cazul vânzării bunurilor mobile, cumpărătorul este de drept în întârziere cu privire la îndeplinirea obligaţiilor sale dacă, la scadenţă, nici nu a plătit preţul şi nici nu a preluat bunul”.

Referitor la cumulul penalităţii cu executarea în natură, art. 1.539 stabileşte că un creditor nu poate cere atât executarea în natură, cât şi plata penalităţii, afară de cazul în care penalitatea a fost stipulată pentru neexecutarea obligaţiilor la timp sau în locul stabilit. În acest caz, creditorul poate cere atât executarea contractului, cât şi a penalităţii, dacă nu renunţă la acest drept sau dacă nu acceptă, fără rezerve, executarea obligaţiei.

În ceea ce priveşte locul plăţii¹⁶,

Art. 1.494 din Noul Cod civil stabileşte că în lipsa unei stipulaţii contrare ori dacă locul plăţii nu se poate stabili potrivit naturii prestaţiei sau în temeiul contractului, al practicilor stabilite între părţi ori al uzanţelor:

a) obligaţiile băneşti trebuie executate la domiciliul sau, după caz, sediul creditorului de la data plăţii;

b) obligaţia de a preda un lucru individual determinat trebuie executată în locul în care bunul se afla la data încheierii contractului;

c) celelalte obligaţii se execută la domiciliul sau, după caz, sediul debitorului la data încheierii contractului.

Din compararea art. 1494 N.C.civ. cu art. 59 C.com. observăm că textele sunt similare singura diferenţă adusă prin Noul Cod civil priveşte executarea obligaţiilor băneşti, diferenţă care este în favoarea creditorului, inverâsndu-se prezumţia statornicită de art. 1104 alin. 3 C.civ. din 1864 care prevedea că plata este cherabilă, iar nu portabilă; aşadar, această modificare este în avantajul creditorului.

În schimb, instituţia termenului de graţie şi cea a retractului litigios nu mai sunt avute în vedere de către legiuitor în Noul Cod civil. Totuşi, în cadrul procedurii punerii în întârziere a debitorului este reglementată (art. 1522) posibilitatea debitorului de a-şi executa obligaţia într-un termen rezonabil, ţinand seama de natura obligaţiei şi de împrejurări.

O singură trimitere identificăm cu privire la termenul de gratie în art. 1.619 „Termenul de gratie acordat pentru plata uneia dintre datorii nu împiedică realizarea compensaţiei”.

Art. 1101 alin. 1 din Codul civil din 1864 ce reglementa termenul de graţie nu a mai fost preluat în Noul Cod civil

Determinarea preţului între profesionişti este reglementată în art. 1.233:

„Dacă un contract încheiat între profesionişti nu stabileşte preţul şi nici nu indică o modalitate pentru a-l determina, se presupune că părţile au avut în vedere preţul practicat in mod obişnuit in domeniul respectiv pentru aceleaşi prestaţii realizate in condiţii comparabile sau, în lipsa unui asemenea preţ, un preţ rezonabil”.

În concluzie, natura specială a raporturilor juridice ocazionate de activitatea comercială, comparativ cu raporturile juridice civile este incontestabilă, iar acest aspect rămâne un element constant indiferent de sursa lor normativă.

Fără îndoială că Noul Cod civil prin multe dispoziţii aduce un plus de eficientizare în raporturile juridice în care parte sunt profesioniştii. Am observat că problema interpretării unităţii dreptului privat din multe puncte de vedere este doar terminologică.

Că unificarea celor două domenii este sau nu formală, nu ne împiedică a observa evoluţia instituţiilor juridice (prin comparaţie) şi a extrage beneficiile modificărilor aduse.

Specificitatea dreptului comercial nu poate fi ştirbită, iar dovada vitalităţii acestuia o constituie chiar experienţa din statele ce au realizat din punct de vedere formal unificarea dreptului privat¹⁷.

Dreptul comercial ca ramură de drept şi ca obiect de studiu în universităţi continuă a exista în ţările ce au adoptat un cod unic, precum Italia în ciuda adoptării Codului civil din 1942¹⁸. Nu trebuie să uităm că mare parte din instituţiile juridice ce ţin de ştiinţa dreptului comercial vor continua să fie reglementate de legislaţia specială.

The Specifics of Obligations Assumed by Professionals

Under the Provisions of the New Civil Code

Professor Ion Dogaru

Professor Lucian Sauleanu

Entry into force on October 1^st, 2011of Law no. 287/2009 on the Civil Code reignited once again the problematicof commercial law autonomy¹⁹, in fact, an old topic in legal literature²⁰. An analysis of the points of view stated lately in various studies or public conferences leads to the observation that the dominant note is scepticism to the new configuration of the commercial matter.

We do not aim to determine the advantages or disadvantages of one system or another, even if, in principle,I join the opinions stated²¹in the sense of recognising commercial law as a distinct branch of private law, despite the unity achieved by the New Civil Code. Regarding the autonomy of the commercial law, we must distinguish between the legislative autonomy and scientific autonomy. Even though, normatively speaking,the unification of private law has been done, the science of commercial law is necessary, having reasons for its own existence.

On the contrary, by regulating in the New Civil Code some profoundly commercial legal institutions, we may state that a commercialisation of civil law occurred²².

Therefore, the commercial provisions that justified their specificity in comparison to the civil ones precisely because of the nature of commercial relations, not only they disappeared, but they have been extended to all private law relations. This conclusion may be easily observed from the way in which the derogatory rules of commercial obligations have been taken in by the New Civil Code from the Commercial Code of 1887.

Solidarity of Co-debtors

Art. 1.446 of the New Civil Code maintains the presumption of solidarity for the obligations contracted during the activity of an enterprise, if the law does not provide otherwise.

Maintaining the special commercial law directly results in preservingthe cases where the legal (or absolute) passive solidarity cannot be removed, taking into account the cases provided by Law no. 31/1990 regarding the companies.

By comparing the content of art. 1.446of the New Civil Code with art. 42 Commercial Code, we observe a difference in the sense that, in this latter case, the presumption is a relative one, the parties being able to establish the contrary (“in commercial bonds, co-debtors are held (responsible) jointly, except in the case of a contrary stipulation”). Or, in the New Civil Code, the presumption is applied in all these relations, except when the law instructs otherwise.

The conclusion is that the presumption of co-debtors’ joint responsibility is no longer a relative one, but an absolute one. The parties can no longer rebut this presumption.

The Flow as oo right of interests

Regarding the rule established by art. 43 of the Commercial Code on the flow as of right of interests²³, we observe that in the New Civil Code this rule is maintained by art. 1.535, par. 1 according to which if an amount of money is not paid on the due date, the creditor is entitled to moratory interests, from the due date until the payment is made, in the amount agreed by the parties or, in absence, within the quantum provided by law, without needing to prove any damage.

We also observe that in this case, by not identifying the nature of the obligation assumed (respectively a professional or a non-professional one), the moratory interests are due from the due date regardless of the specificity of the obligation (meaning assumed ​​during the enterprise’s activity or not). We point out once again the broadening of the scope of applicability of the rule of art. 43 of the Commercial Code to all money (pecuniary) obligations assumed after the entry into force of the New Civil Code.

The current regime of legal interest is provided by the Government Ordinance no. 13/2011 regarding the legal remuneratoryand penalizing interest for monetary obligations, as well asregulating financial-fiscal measures in the banking field²⁴ .

The parties are free to establish, in conventions, the interest rate both for refunding a loan of an amount of money and for the late payment of a monetary obligation (art. 1); establishing the interest is done only in writing, otherwise only the legal interest is due (art. 6).

Distinction is to be made between the remuneratoryinterest (art. 1 par. 2) and the penalizing interest (art. 1 par. 3).

The rate of the penalizing interest is set at the level of the reference interest rate of the National Bank of Romania, plus 4 percentage points (art. 3 par. 2) which is published in the Official Gazzete of Romania, Part I,every timethe level of the interest rate of monetary policy shall change (art. 3 par. 4).

In legal relations not arising from the exploitation of an enterprise with lucrative purpose, the interest cannot exceed the legal interest by more than 50% per year (art. 5 par. 1).

Concerning the notice of default to the debtor, art. 1.523 par. 1 stipulates that the debtor is rightfully put on delay when it has been stipulated that the mere fulfilment of the deadline set forth for the execution generates such an effect (therefore, without making a distinction between professionals and non-professionals) and par. 2 states the cases where the debtor is rightfully in delay, among which at letter d): “if the obligation to pay an amount of money, assumed in the exercise of an enterprise, has not been performed”.

An application of the as of right notice of default may also be found on the matter of sale in art. 1.725:

“In the case of selling movable goods, the purchaser is rightfully put on delay in regards with the fulfilment of its obligations if, upon the due date, he did not even pay the price nor did he take the goods”.

Regarding the accumulation of the penalty with the execution in nature, art. 1.539 establishes that a creditor cannot request both the execution in nature and the payment of the penalty, unless the penalty has been stipulated for the non-execution of the obligations in due time or at the established place. In this case, the creditor can request both the execution of the contract and the penalty, if he doesnot waive this right or if he does not accept the execution of the obligation, without reservations.

As for the place of payment²⁵,

Art. 1.494 of the New Civil Code establishes that, in the absence of a contrary provision or if the place of payment cannot be established according to the nature of the service or under the contract, practices set forth between the parties or usages:

a) thepecuniary obligations must be executed at the creditor`s home or his headquarter on the date of payment;

b) the obligation to submit an individually determined item must be executed at the location where the item is situated on the date of concluding the contract;

c) the other obligations are performed at the debtor`s home or his headquarter on the date of concluding the contract.

By comparing art. 1.494of the New Civil Code with art. 59 of the Commercial Code, we note that these texts are similar, the only difference brought ​​by the New Civil Code is on the execution of the monetary obligations, a difference that is in favour of the creditor, which reverses the presumption established by art. 1104 par. 3 of the Civil Code of 1864 which stipulated that the payment would be made at the debtor’s home/headquarter (not portable); hence, this change is in the creditor’s advantage.

In return, the institution of the grace period and that of the litigiousretraction are no longer taken into account by the legislator in the New Civil Code. However, within the process of the notice of default of the debtor is regulated (art. 1522) the debtor’s possibility to execute its obligation in a reasonable time, taking into account the nature of the obligation and the circumstances.

One reference may be identified on the grace period in art. 1.619 “The grace period granted to pay one of the debts does not prevent the realization of the compensation”.

Art. 1101 par. 1 of the Civil Code of 1864 which governed the grace period was no longer taken into the New Civil Code.

Determination of the price between professionals is governed by art. 1.233:

“If a contract concluded between professionals does not settle the price, nor does it indicate a way to determine it, it is assumed that the parties took into account the price commonly practiced in that field for the same services achieved in comparable conditions or, in the absence of such a price, a reasonable price”.

In conclusion, the special nature of the legal relations arising from the trade activity, compared to the civil legal relations is undeniable, and this remains a constant element regardless of their normative source.

Undoubtedly, through many stipulations, the New Civil Code brings a plus of efficiency in legal relations in which take part professionals. We observed that the problem of interpreting the unity of private law is, in many aspects, just terminological.

Whether the unification of these two areas is formal or not, does not prevent us from observing the evolution of legal institutions (by comparison) and extract the benefits from the changes made so.

The specificity of commercial law cannot be impaired, and as evidence of its vitality stands the very experience of the states that formally achieved the unification of private law²⁶.

Commercial law as a law branch and as a study subject in universities continues to exist in those countries that adopted a unique code, such as Italy despite adopting the Civil Code of 1942²⁷. We must not forget that many of the legal institutions related to the science of commercial law shall continue to be governed by the special legislation.

Specifikat e detyrimeve të përmbledhura nga profesionistë

në kontekstin e dispozitave të Kodit të Ri Civil.

Hyrja në fuqi më 1 tetor 2011, të Ligjit nr. 287/2009 mbi Kodin Civil ka ngjallur çështjen e autonomies të së drejtës tregëtare²⁸, për më tepër tema të vjetra në literaturën juridike të specialitetit²⁹. Një analizë nga pikëpamjet e shprehura kohët e fundit në studime të ndryshme apo konferenca publike, të çon për të vëzhguar se një shënim dominant e përbën skepticizmin perballë një konfigurimi te ri të te lëndës tregëtare.

Ne kemi propozuar për të identifikuar përparësitë apo mangësitë e njërit apo të sistemit tjetër, edhe pse, në parim, i bashkohemi opinioneve të shprehurave³⁰ në sensin e të drejtës tregëtare, si një degë e veçantë e të drejtës private, panvarësisht njësive të bëra nga Kodi I Ri Civil. Për sa i përket autonomise të së drejtës tregëtare duhet të bëjmë dallimin midis autonomisë legjislative dhe autonomisë shkencore. Ndonëse normativisht u bë një njësi e të drejtës private, shkenca e të drejtës tregëtare është e nevojshme duke pasur arsye për ekzistencën e vet.

Në kundërshtim me rregulloren e Kodit të Ri Civil në disa institucione thellësisht tregëtare mundemi të themi që ka pasur vend tregëtimi i të drejtës civile³¹. Një vërejtje e tillë është e vlefshme dhe në terma statistikore, numri i marrëdhënieve juridike në të cilat palët janë profesioniste duke qenë shumë më e lartë sesa tek ata që rigjejnë vetëm joprofesionistë, dhe në anën tjetër nga shumë institucione ligjore të rregulluara.

Kështu dispozitat tregëtare që justifikojnë specifikën e tyre në krahasim me ato civile pikërisht për shkak të natyrës së marrëdhënieve tregëtare, jo vetëm që nuk janë zhdukur, por më tepër kanë qënë të shtrira në të gjitha marrëdhëniet e të drejtës private. Ky përfundim mund të shihet lehtë nga mënyra në të cilën rregullat që anashkalojnë detyrimet tregëtare janë marrë përsipër nga Kodi Ri Civil në Kodin Tregtar te vitit 1887.

Ndër institucionet ligjore të marra nga Kodi i Ri Civil numurojmë titujt e mëposhtëm: profesionistët dhe ndërmarrjet (neni. 3), sipërmarrje të përbashkëta (neni. 1.949-

1954), tarifat e kontratës (neni. 2.043-2.053), kontrata e ngarkesës (neni. 2.054-2.063), kontrata e anijeve (neni. 2.064-2.071), kontrata e agjensisë (neni. 2.072-2.095),kontrata e ndërmjetësimit (neni. 2.096-2.102), kontratat bankare³² të tipit të kontratave të llogarive rrjedhëse (art. 2.171-2.183), llogari rrjedhëse bankare (neni. 2.184-2.190),depozita bankare (neni. 2.191-2.192), objektet të kredisë (neni. 2.193-2.195), kutia e depozitave me qira (neni .2.196-2.198), garancitë autonome të tipit letër e garancisë dhe letra e rehatisë (neni. 2321-2322), të letrave me vlerë (neni. 2630-2631).

Në lëndën e detyrimeve dispozitat e Kodit te Ri Civil paraqesin ndryshime të shumta dhe thelbësore.  Në këtë kontekst ne kemi për qëllim të përcaktojme shkallën përcmuese te kësaj lëndë ashtu sic ishin në regulloren e Kodit Tregëtar (neni. 40-45, art. 59) janë marrë në rregulloren e re. Ne e konsiderojmë ato rregulla që përcaktojnë natyrën përçmues të detyrimeve tregëtare ndaj detyrimeve civile ose solidaritetit të bashkë-debitorit; fluksi i ligjit të interesit, ndalimi që i jep periudha e mospagimit, mos lejimi nga gjykatëa për të tërhequr mosmarrëveshjen; vendi i kryerjes së detyrimeve tregëtare; përcaktimi i çmimeve.

Solidariteti i bashkë-debitorit.

Neni. 1446 i Kodit të Ri Civil mban supozimin e solidaritetit për detyrimet e kontraktuara në rrjedhën e një biznesi, përveç nëse ligji nuk e parashikon ndryshe.

Mbajtja e legjislacionit të veçantë tregëtar ka si pasojë direkte mbajtjen e disa rasteve në të cilat solidariteti pasiv ligjor (ose absolut) nuk mund te hiqet, duke pasur parasysh cështjet e parashikuara nga Ligji nr. 31/1990.

Duke krahasuar tekstin e neni.1446 të Kodit të Ri Civil. me nenin. 42 të Kodit Tregëtar vemë re një ndryshim se në rastin e fundit supozimi është relativ ku palët mund të vendosin të kundërtën (,,në detyrimet tregëtare bashkëdebitorët janë mbajtur solidë përveç hartimit të kundërt'). Në Kodin e Ri Civil supozohet të zbatohet në të gjitha këto marrëdhënie,më pak në rastet kur ligji parashikon ndryshe.

Përfundimi është se supozimi i solidaritetit të bashkë-debitoreve nuk është relative, por absolute. Palët nuk mund të hedhin poshtë këtë supozim.

Gjithashtu, është e nevojshme për të përcaktuar rrethin e personave që mbulohen me supozimin e solidaritetit themeluar nga neni. 1446. Përmbajtja e këtij teksti ligjor rezulton dërgesën e menjëherëshme të ‘’detyrimeve të shkaktuara në rrjedhën e një biznesi’’, në mënyrë që ajo të mund të thuhet që ky supozim vlen vetëm për huamarrësit profesionistë dhe si rregullore nuk ndryshon nga ajo e neni. 42 parag. 1 Kodit Tregetar³³.Nuk mund

të pajtohemi me këtë pikëpamje dhe e konsiderojmë se në thelb të dyja dispozitat nuk ndryshojnë.

Kështu, së pari, fushëveprimi i personave ka qënë i zgjeruar nën sundimin e Kodit Tregëtar të 1887 supozuar që favorizonte vetëm tregëtarët,ndërkohë që Kodi Civil aktual vlen për të gjithë profesionistët, term që përfshin kategoritë tregëtare, sipërmarrës,operatore ekonomikë, si dhe çdo person tjetër i autorizuar për të zhvilluar biznes ekonomik ose profesional.

Së dyti, siç do ta argumentojmë edhe më poshtë, shprehje e nenit. 1446 është konfuze³⁴ duke mos u kufizuar në zbatimin e supozimit vetëm për marrëdhëniet juridike në të cilat huamarrësi ka ndërmarrë detyrimet për ushtrimin mbi sipërmarrjet. Ne besojmë se solidariteti për bashkë-debitorin është themeluar mbi marrëdhëniet juridike në të cilat njëra nga palët është një profesionist.

Fillesa nga e cila duam të fillojmë në mbështetjen e pikëpamjeve tona është perfundimi i solidarizimit ndërmjet bashkë-debitorëve.

Për të nxjerrë një përfundim të drejtë besojme që më parë është i nevojshëm satbilizimi i efekteve përsa i përket joprofesionistëve,respektivisht për të vëzhguar shkallët e dospozitave të,nenit. 42 parag. 2 dhe 3 të Kodi Tregëtar. të marra në Kodin Civil.

Së pari, supozimi i solidaritetit zbatohet konform nenit. 42 parag. 2 dhe garantuesi jotregëtar i cili garanton një detyrim tregëtar. Kjo dispozitë nuk do të shfaqet në Kodin e Ri Civil kështu që duke vënë në dukje dispozitat që rregullojnë garantuesin (neni. 2279-2320), detyrimi i garantuesit nuk është e diferencuar sipas cilësisë së garancisë (profesionale ose jo-profesionale³⁵) dhe as nga natyra e detyrimit të supozuar (dmth specifike e aktivitetit të ndërmarrjes ) solidariteti i garantuesit është shprehur nga neni.2300 i Kodit te Ri.Civ . ku thuhet " ateherë kur detyrohet bashkë me debitorin kryesor te quajtur garantues ose bashke-debitor solidar” rast në të cilin nuk do të jetë në gjendje për të kërkuar përfitim.

Megjithëse garantuesi mund të imponohet nga ligji (neni. 2281) vëzhgojmë se neni. 1446 nuk bën asnjë referim për garantuesin. Kështu, nëse garantuesi është profesionist ose jo-profesionist nuk vepron supozimi i solidaritetit (ajo duke pasur karakter ligjor për detyrimet e kontraktuara në ushtrimin e aktivitetit te ndërmarrjeve),dhe ajo duhet të rezultojë menjëherë nga shkrimi respektiv I (nenit. 2282).

Së dyti, në qoftë se neni. 42 parag. 3 i Kodit Tregëtar parashikon menjëherë qe supozimi i solidaritetit nuk aplikohet tek jotregëtarët për operacione në lidhje me atë cfare i takon nuk

janë fakte tregëtare,shohim që në Kodin e Ri Civil nuk egziston një deklaratë e tillë.

Dy janë interpretimet e mundëshme :

• Të jetë supozim që vlen për të gjithë bashkë-debitorët, duke përfshirë edhe huamarrësit që kanë detyrim përvec ushtrimit të aktivitetit të disa ndërmarrjeve.

• Të jetë supozim që vlen vetëm për profesionistët (sens në të cilën nuk përfshihen vetëm

“tregëtarët”), dhe vetëm nëse ky detyrim është marrë në rrjedhën e biznesit të tij.

Konsiderojmë se interpretimi i parë përputhet si në disa interpretime gramatikore,ashtu dhe ne ato teleologjike, pra në përputhje me synimin e unifikimit të së drejtës private duke perfshirë dhe trajtimin e marrëdhënieve ligjore.

Vëzhgoni tekstin pa përgjigje ligjore të Kodit Tregëtar vitin 1887 i cili hoqi solidaritetin në rastin e jotregëtareve dhë ne nuk mund ta konsiderojmë se forma aktuale e nenit. 1446.të Kodit te Ri Civ është rastësi, prandaj ky tekst duhet të interpretohet për qëllimet e aplikuara në supozimin e solidaritetit dhe në rastin e bashkë-debitorëve jo-profesionistë. Ne nuk mund të interpretojmë natyrën e aktivitetit të ndërmarrjeve që i referohen bashkë-debitorëve, dmth atëherë kur ata do të bien në kuadër të aktiviteteve të tilla. Nga interpretimi gramatikor rezulton se kjo natyrë mund të jetë vetëm për kreditorin. Ndoshta për të mënjanuar interpretimet,ligjvënësi me rastin e hartimit të Kodit Tregëtar forcoi përjashtimin e supozimit për jotregëtarët, duke përdorur një formulim të paqartë.  Dhe ne rastin e Kodit te Ri Civil ligjvënësi mund të ishte pikërisht në hartimin e tekstit duke marrë formulën nga neni.42 parag. ('... Për operacione të cilat, persa i perket nuk janë fakte tregëtare'), në mënyrë që teksti do të kishte qenë në gjendje të ketë një përmbajtje të thjeshtë dhe të qartë: solidariteti midis debitorëve supozohet për detyrime të ndërmara nga ana e tyre si profesionistë. Ishte e mirëpritur referenca për profesionistë pasi gjithë struktura e Kodit të Ri Civil rrotullohet rreth një ndarje profesionale / jo-profesionale. Duke përdorur frazën “ushtrimin e një veprimtarie të biznesit” konstatojmë interpretim të tekstit, dhe mospërputhje të ligjvenesit i cili në vend që ti referohet vazhdimisht personit profesionist,rrotullohen në përcaktimin e efekteve të aktiviteteve për ndërmarrjet. Për sa kohë që dallimi në mes të dy sistemeve (ai i unitetit të së drejtës private ose autonomise të së drejtës tregetare) është i bazuar në teorinë subjektive (sipërmarrës individualë) dhe teoria objektive (i cili fokusohet në faktet e tregëtisë) pa dyshim dhe dispozitat e mbetura duhet të jenë në përputhje me versionin e sistemit të miratuar.

Një argument për të mbështetur interpretimin e parë shkëputet nga njesimi dhe zbatimi i përgjithshëm i Kodit Civil,parim i parashikuar nga neni. 3 parag. 1, në mënyrë që ky konceptim duhet të krahasohet dhe një aplikim i përgjithshëm mbi gjithë raportin; aplikimi veçmas për secilin prej rregullave nuk është e mundur pasi qëllimi ka qënë unifikimi i të drejtës private dhe aplikimi i përgjithshëm i dispozitave të Kodit Civil. Si neni. 3 parag. 1 parashikon se “dispozitat e këtij Kodi zbatohen për marrëdhëniet midis profesionistëve dhe marrëdhëniet ndërmjet tyre si dhe çështje të tjera të së drejtës civile” e konsiderojnë që teksti duhet të

Interpretohet në sensin për zbatueshmërinë e supozimit të solidaritetit dhe të bashkë-debitorëve në rastin e marrëdhënie mes një profesionisti, në njërën anë,dhe nga ana tjetër,ku këta të fundit kanë cilësinë e huamarësve.

Lidhur me mundësinë e dytë të interpretimit, edhe pse ne tregohemi te rezervuar vetëm mbi argumentet më lart, megjithatë, theksojmë se në këtë rast objekti i zbatueshmerise se supozimeve u zgjerua në qoftë se ne e konsiderojmë se artikulli i referohet kontekstit të supozuar të një detyrimi të tillë (në rrjedhën e një biznesi) por nga përkufizimi i dhënë nga neni. 3 paragrafi. 3 vemë re se zbatueshmëria e supozimit të solidariteti të bashkë-debitoreve në çdo aktivitet në fushën e prodhimit, menaxhimit apo tjetërsimit të mallrave ose shërbimeve indiferent nëse kanë apo jo përfitim. Argumenti i mjaftueshëm për të konsideruar formulimin e nenit. 1446, pa pasur nevojën për një sqarim ose përforcim në kuptimin se cfarë aplikohet në supozimin e bashkë-debitorit dhe cfare aktiviteti ushtrohet nga ndërmarrjet nuk mund ta saktesojme pikërisht sepse unifikimi i marrdhënieve juridike private nuk mund të përqëndrohet për të dalluar natyrën e këtij raporti (ne kemi marrëdhënie tregëtare / jo-tregëtare dhe jo marrëdhënie midis profesionistëve / jo-profesionistëve); ky dallim u zhduk me marrëdhëniet juridike civile. Është e vërtetë se legjislativi nuk mund të jetë konstant në këtë afrim për njësim të trajtimit dhe ka bërë përjashtime përsa i përket activitetit të ndonje ndërmarrje, por duke pasur parasysh se ne pranojmë ruajtjen e disa dallimeve midis detyrimeve të ndërmarra nga profesionistë dhe ata të cilët nuk e kanë këtë cilësi, mund ti pyesim per efektivitetin e konceptimit njësor dhe se ato në realitet janë realizuar vetëm emrat e profesionistëve dhe të bizneseve pa asnjë modifikim. Apo edhe në shpjegimet e Kodit Civil që rezulton një afrim i unifikuar për marrëdhëniet e detyrimeve.

Por në qoftë se perfshihet teza e dytë duhet të pranojmë një hipotezë tjetër, domethënë se supozimi vlen vetëm kur huamarrësit kanë kryer detyrimet në kompaninë e tyre, me përjashtim të rasteve në të cilën edhe ata profesionistë ndërmarin detyrimet jashtë aktivitetit te bizneseve.

Nuk pretendojmë se në një interpretim të tillë të nenit. 1446 nuk është logjike, por kjo nuk do të hyje nga ekonomina e tekstit. Ky interpretim i dytë nuk është asgje tjetër përvecse përsëritja e parimeve të përcaktuara nga Kodi Tregtar i 1887 në lidhje me regjimin e veprimeve tregëtare të njëanshme, të supozimit të SHITJES në nenin. 4, nenin. 56 të K.Treg. etj, të gjitha bazat e mendimeve të dyanëshme.

Prandaj, konkluzioni që del në krahasim me fushëveprimin e aplikuar të supozimit nga solidariteti sipas Kodit te Ri Civil krahasuar me Kodin Tregëtar të 1887,shohim një zgjerim të fushës së aplikimit të saj për individë të tjerë fizike dhe juridikë se ato që mund të cilësohen si tregëtarë ne pikpamjen e Kodin Tregetar.

Një shembull tjetër që mbështet krijimin e një tezë të një regjimi më drastik mbi përgjegjësinë e përbashkët janë dispozitat e nenit. 1886 paragrf 1.që rregullon detyrimin e përbashkët të partnerëve dhe drejtorët e parë të emëruar me kontratë për dëmin e shkaktuar nga mosrrespektimi i disa kushteve të kontratës, si një kusht i shoqërisë apo formalitetet e nevojshme për formimin e shoqërisë ose, kur është rasti,

për blerjen e personalitetit juridik nga ana e tij³⁶; detyrimi i themeluar nga neni. 1886 parag. 1 do të aplikohet për të gjithë anëtarët, panvarësisht nga forma e shoqërisë, duke përfshirë ato në shoqëritë e thjeshta. Kjo dispozitë përcakton rregulla më të rrepta se sa ai i rregullores nga Kodi Civil i 1864 i cili në nenin. 1520 ka deklaruar se shoqatat e shoqërisë civile në krahasim me shoqatat e kompanive tregëtare nuk mbajnë përgjegjësi solidare ndaj palëve të treta; ky dallim nuk është mbajtur në Kodin e Ri Civil në kuptimin e përgjegjësive të ndryshme mes profesionistëve dhe jo-profesionistëve.

Ligji për rrjedhjen e interest

Per sa i perket rregullit sundues të nenit. 43 të K.Tregëtar në rrjedhën e të drejtës së interesit³⁷ shohim në Kodin e Ri Civil mbajtjen e këtij rregulli ne nenin. 1535 parag.1 sipas të cilit, nëse një shumë e parave nuk është paguar në mbarim, kreditori ka të drejtë per interes te mospagimit, që nga data e kërkueshme deri në pagesën e shumës së rënë dakord nga palët ose, në mungesë në atë që përshkruhet nga ligji, pa pasur nevojë të provojë ndonjë dëm.

Konstatojmë se në këtë rast duke mos specifikuar natyrën e detyrimit të supozuar (dmth profesionist ose jo-profesionist) se interesi i mospagimit është në mbarim, pavarësisht nga detyra specifike (dmth bërë në rrjedhën e ndërmarrjes ose jo), në mënyrë që piketojne dhe një datë për të zgjeruar zbatueshmërinë e rregullit të nenit. 43 të K.Tregetar në të gjitha detyrimet financiare të supozuara pas hyrjes në fuqi të Kodit te Ri Civil³⁸.

Regjimi aktual ligjit për interesat ligjore janë dhënë nga Urdhëresa e Qeverisë nr. 13/2011 mbi interesin ligjor fitimprurës dhe dënimin për detyrimet monetare si dhë për rregullimin e masave financiare dhe tatimore ne fushen bankare³⁹ të miratuar nga Urdhëresa e Qeverisë nr. 9/2000 përkatësisht nivelit të interesit ligjor për detyrimet monetare.

Palët janë të lira për të krijuar konventa për këstet e interesit të një shlyerje të kredisë për një shume të hollash, si dhe për vonesën e detyrimeve monetare (Neni 1.); përcaktimi i interesit bëhet vetëm nga aktet e shkruara, ndryshe eshte i detyruar vetem interesi ligjor (neni. 6)

Behet dallimi ndermjet interesit fitimprurës (art. 1 parag. 2) dhe interest të dënimit (neni. 1 parag.3).

Shkalla e interesit për dënimin është vendosur në normën e referencës të Bankës Kombëtare të Rumanisë plus 4 pikë përqindjeje (neni. 3 parag. 2) që do të publikohet në Fletoren Zyrtare te Rumanise,Pjesa e I, herë pas here kur niveli i shkallës së politikës monetare do të ndryshojë (neni. 3 parag. 4) .

Marrëdhëniet ligjore nuk rrjedhin nga veprimtaria e biznesit me qëllim përfitimi ato nuk duhet të tejkalojë normën e detyrueshme të interesit me më shumë se 50% në vit (art. 5 alin. 1).

Persa i përket rregjimit të interesit është i nevojshem specifikimi i mëposhtëm :

• Si kontrata është subjekt i ligjit në fuqi në kohën e mbylljes së saj përsa i përket përfundimit, interpretimit, efekteteve, ekzekutimit dhe përfundimit, në mënyrë që klauzolat penale t'i nënshtrohen këtyre rregullave.

• Klauzola penale pajtuar pas hyrjes në fuqi të Kodit Civil prodhon efekte te parashikuara nga kjo, pavarësisht nga data e lindjes së detyrimit kryesor (neni 115 i Ligjit për zbatimin e Ligjit Nr 287/2009 mbi Kodin Civil).

Në lidhje me njoftimin e voneses së huamarresit neni.1523 parag. 1 prashikon që debitori ka të drejtë në vonesë atehere kur është përcaktuar se përmbushja e thjeshtë e afatit të përcaktuar për ekzekutimin prodhon një efekt të tillë (pra, pa bërë asnjë dallim ndërmjet profesionistit dhe jo-profesionistit) por parag. 2 përmend rastet kur debitori është në të drejtën e voneses, duke përfshirë shkronjën d) “në qoftë se është bërë likujdimi i detyruar për të paguar një shumë parash, të mbledhura nga sipërmarrjet”.

Një aplikim të zbatimit të ceshtjes së vonesës e gjejmë në lëndën e shitjeve te neni. 1725:

"Në rast të shitjes së mallrave të luajtshme, blerësi ka të drejtën e vonesës në përmbushjen e detyrimeve të saj në qoftë se, në fund, as nuk ka paguar çmimin dhe as nuk ka marrë pronën"

Përsa i përket zbatimit të dënimeve në natyrë, neni. 1539 thotë se kreditori nuk mund të kërkojë si zbatimin në natyrë dhe pagesën e dënimit, përveçse në rastin kur dëmi është përcaktuar për mos përmbushjen e detyrimeve në kohë ose në vendin e caktuar. Në këtë rast, huadhënësi mund të kërkojë edhe ekzekutimin e kontratës ashtu si dhe dënimin, nëse nuk heq dorë nga kjo e drejtë ose nuk pranon, pa rezervim, detyrimin e ekzekutuar.

Lidhur me vendin e pagesës⁴⁰,

Neni. 1494 i Kodit te Ri Civil vërteton se në mungesë të një dispozite të kundërt apo nëse vendi i pagesës nuk mund të përcaktohet nga natyra e përfitimit ose sipas kontratës,në praktikat e vendosura ndërmjet palëve ose përdoruesit:

1. Detyrimet monetare duhet të kryhen në shtëpi, ose sipas rastit, te vendi i kreditorit në datën e pagesës;

2. detyrimi për të dhënë një punë të përcaktuar individuale duhet të kryhet në vendin ku prona ishte në datën e mbylljes së kontratës;

3. detyrime të tjera te kryhen në vendbanimin ose sipas rastit,në banesën e huamarrësit në datën e regjistruar në kontratë.

Krahasimi i nenit.1494 te K. të Ri Civil me nenin. 59 te K.Tregëtar vemë re se tekstet janë të ngjashme,diferenca e vetme në K. e Ri Civil përsa i takon kryerjes së detyrimeve monetare diferencë e cila është në favor të kreditorit , ndryshimin për supozimin e themeluar të nenit. 1104 parag. 3. Kodi Civil. i 1864 i cili parashikon që pagesa është e palëvizshme dhe jo e lëvisshme; prandaj, ky ndryshim është për të mirën e kreditorit.

Në vend të kësaj, themelimi i periudhes së mospagimit dhe anullimi i marrëveshjeve nuk janë parashikuar nga legjislativi në Kodin e Ri Civil. Megjithatë, në procedurën e njoftimit për vonesën e huamarrësit është parashikuar (Neni. 1522), mundësia e debitorit për të kryer detyrimin brenda një kohe të arsyeshme, duke pasur parasysh natyrën e detyrimit si dhe rrethanat.

Një referim rreth periudhës së mospagimit e identifikojmë në nenin. 1619 "periudha e mospagesës së dhënë për të paguar një borxh nuk e pengon realizimin e kompensimit"

Neni. 1101 parag. 1 i Kodit Civil të 1864, e cila parashikon periudhën e mospagimit nuk është marrë në Kodin e Ri Civil (edhe pse parag. 1, neni. 1101 për pagesën e pjesshme është nga neni. 1.490 Kodi i Ri Civil).  Në të kundërtën,neni. 1495 i K. të Ri Civil përcakton se në mungesë të një periudhe të përcaktuar nga palët ose te përcaktuar sipas kontratës, praktikat që ata kanë vendosur mes tyre apo nga përdorimit, detyrimi duhet të kryhet menjëherë. Në mënyrë të vecantë, parag. 2 parashikon se gjykata mund të caktojë një periudhe atëherë kur natyra e përfitimit ose vendi ku pagesa duhet të bëhet: Vihet re se ky tekst nuk i referohet dhënies së periudhes së pagesës sipas disa rrethanave të caktuara (" duke pasur parasysh pozitën e debitorit" - neni. 1101 K. i Ri Civ),dhe në vendosjen e tij, kur një afat i tillë nuk është parashikuar,dhe as që rezulton nga praktikat e caktuara ose nga perdorimet; prandaj neni. 1,495 parag.2 nuk e parashikon periudhen e mospagesës.

Megjithatë, dhënia e periudhës se mospageses e humb efektin e saj si rregull perjashtimi I detyrimeve tregëtare, për këtë dëshmon dhe dispozita e nenit. 6 parag. 3 e U.Q. 5/2001 për procedurën e urdhër pagesës pagesa e cila thotë se në qoftë se gjyqtari konstaton se pretendimet e kreditorëve janë të justifikuara do te nxjerr urdhrin i cili përmban urdhrer-pagesën dhe periudhen e pagesës e cila nuk do të jetë më pak se 10 ditë dhe më shumë se 30 ditë.

Përcaktimi I cmimit ndërmjet profesionisteve është I parashikuar në nenin. 1.233:

“Në qoftë se në një kontratë mes profesionistësh nuk vendoset çmimi, dhe nuk tregon një mënyrë për ta përcaktuar atë, konsiderohet se palët nuk e kane ditur cmimin mbizotërues në një mënyrë të caktuar për fushën respektive për të njëjtat përfitime të realizuara në rrethana të krahasueshme, ose në mungesën e një çmimi të tillë, një çmimi të arsyeshëm “

Në përfundim, natyra e veçantë e marrëdhënieve juridike që dalin nga biznesi, në krahasim me marrëdhëniet juridike civile është e pamohueshme, dhe kjo mbetet një element konstant pa marrë parasysh burimet e tyre normative.

Padyshim që Kodi i Ri Civil shton disa dispozita për të përmirësuar marrëdhëniet juridike të cilat bëjne pjesë profesionistë. Kam vënë re se problemi i njësive së interpretmit të së drejtës private në shumë aspekte është vetëm terminologjik.

Se bashkimi i dy fushave qoftë apo jo formal, nuk do të na pengojë për të vëzhguar zhvillimin e institucioneve ligjore (në krahasim) dhe nxjerrjen e përfitimeve të sjella.

Specifikat e të drejtës tregëtare nuk mund të jenë te zhvlerësuara, dhe dëshmia e energjisë së tij përbën nje përvojë të vendeve që kanë realizuar nga një këndveshtrim formal në bashkim e të drejtës private⁴¹.

Siç kam deklaruar në autonominë e të drejtës tregëtare duhet të dallojë midis autonomisë legjislative dhe autonomisë shkencore. Shkenca e së drejtës tregëtare është e nevojshëme duke pasur ekzistencën e vet.

Për më tepër, ligji tregëtar si degë e së drejtës dhe si një obiekt studimi nëpër universitete vazhdon të ekzistojë në vendet që kanë adoptuar një kod unik, të tilla si Italia, pavarësisht miratimit të Kodit Civil 1942⁴².

Nuk duhet të harrojmë se shumë nga institucionet ligjore që kanë të bëjnë me ligjin e të drejtës tregëtare do të vazhdojnë të udhëhiqen nga legjislacioni i veçantë.

Edhe në qoftë se rregullorja e re u hoq nga themelet origjinale të së drejtës tregëtare, shtyllat e kësaj strukture, përkatësisht faktet e tregëtise dhe tregëtareve, por keshtu si është përmbajtur në doktrinë⁴³ mbetet përcaktuese elementet që bartin specifiken e të drejtës tregëtare respektivisht: rolin e zvogëluar të tregëtarëve; shpejtësine e operacineve tregëtare;krijimin e mbrojtjes; rëndësine dhe sigurinë e kredisë.

E vërteta e së drejtës tregëtare në krahasim me të drejtën civile është vërejtur në mungesë të shqetësimit për skicimin e disa teorive të përgjithshme⁴⁴,duke perhapur interesat në ofrimin e tregëtarëve të disa teknikave fleksibile, të shpejta, efektive dhe të sigurta.

Siç është përmendur në doktrine,specifika e së drejtës tregëtare, në përgjithësi, dhe në specifikën e detyrimeve tregëtare në veçanti, mund të rezultojë si me poshtë :

1. rolin e zvogëluar të kontraktuesve në marrëdhëniet me të drejtën tregëtare.

Duke theksuar pasojat e një qëndrimi të tillë është pasoje e drejtimit te kontaratave të kualifikuara si instrumentet e kufizuara. Kufizimi i parimit të lirisë kontraktuese ka qenë për shkak të ekzistencës së disa krizave të kontratatve për shkak se kryesisht ndërhyrja e shtetit në jetën ekonomike,kufizim i cili u manifestua kryesisht nga zhvillimet e kontratatve për rritje në dëm të kontratave tradicionale, ndërhyrja ka theksuar në mënyrë per të kontrolluar ekonominë me qëllim kontrollin e saj duke miratuar legjistlacionin mbi politikën monetare të shtetit dhe kontrollit të çmimeve duke i krijuar me ligj dispozitat që do të futen në rast të kontratave të caktuara, etj.

1. shpejtësi të operacioneve tregëtare ka shtypur shume institucione të së drejtës

tregëtare,një karakter të veçantë i përshtatur për këtë nevojë. Kjo është arsyeja për të cilin janë krijuar një regjim provash të pakta, pikërisht për shkak se përfundimi i kontratave të tilla bëhet shpesh herë verbalisht; Shembuj të tjerë i gjeme në: proçedura ku huadhënësi merr posedimin e pasurisë së lënë peng, transferimin e aksioneve,arbritazhin tregëtar etj.Zhvillimi i teknikave të reja ka vënë në përdorim informacione të reja për perfundimin e kontratave,pagesave etj. Kohët e fundit ka pasur një rritje të konsiderueshme të formalizmave⁴⁵ (standardizimi i kontratave), si një konkluzion për të zvogëluar rolin individual kontraktues dhe në përdorimin e kontratave standarde, të cilat shpesh përmbajnë kushte te padrejta.

1. rëndësia e paraqitjes në të drejtën tregëtare

Shpejtësia e operacineve ligjore e bëjnë të pamundur verifikimin konstant,korrekt dhe të plotë për të dhënat e nevojshme në përfundimin e operacioneve tregëtare (p.sh.verifikim ekzistent te kontraktuesit tjeter, kredite e tij etj), motiv për të cilin ligjvenesi ka dhënë pamjen e institucioneve te paraqitura në të drejtën tregëtare, në mënyrë që të mbrojë ata që janë përfshirë,eshte rasti i letrave me vlerë,rasti i regjistrimit në regjistrin e tregëtisë etj. Neni. 51 të Ligjit nr. 31/1990 parashikon që palët e treta mund të kërkojne aktet ose faktet te cilat nuk kane përmbushur reklamën, që do të thotë se ata mund dhe të injorojnë, pasi teksti nuk është i detyrueshëm,por art. 54 parashikon që asnjë kompani, asnjë palë e tretë nuk mund të kërkojë një parregullsi në emërimin e administratorëve, kur ky emërim eshte bere publik konform ligjit.

1. Rëndësia e kredisë në të drejtën tregëtare, në lidhje me sigurinë e operacioneve

tregëtare. Tregtia motor është kredia,motivi për të cilin legjislativi ka pasur në këtë fushë për të përshtatur rregullat e së drejtës civile; kështu që arsyeton ekzistencën e disa përjashtimeve në të drejtën tregëtare ose rregullave të reja solidariteti të bashkë-debitoreve që supozohon se ligji civil është një përjashtim; inetersi i të drejtës rrjedh duke mos qënë i nevojshëm aplikimi i vonesave për kryerjen e disa detyrimeve për të paguar nje shumë lekësh: është e ndaluar dhënia e një periudhë mospagimi etj. Të gjithë ata kanë logjikën e tyre për të siguruar lëvizjen e lirë të kredisë, si dhe kërkesat për të siguruar një sistem që ofron operacionet e sigurisë. Shembujt e dhënë më lart ofrojnë mbështetje dhe siguri për shpjegimin e operacineve tregëtare.

Duke pare këto detaje të fundit ne nuk mund të theksojmë se ekzistenca e veçantisë

është pasojë e vazhdimit të zhvillimit të tregtisë, që pavarësisht nga emertimi i dhënë apo përdorimin e teorive ligjore të miratuara në thelbin e tyre nuk mund të hiqet dhe se kërkesat e kësaj pune janë zbatuar me kalimin e kohës në plan legjislativ, përfshirë në rregulloren e re.